6 ay gecikən bonuslar: Həkimlərin haqqını kim ödəmir?

Azərbaycanda icbari tibbi sığorta sisteminin tətbiqi ilə səhiyyədə yeni bir dövrün başladığı vəd edilsə də, reallıq minlərlə həkimin haqqının mənimsənilməsi və sistemli şəkildə istismar olunması ilə nəticələnib.

İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin rəhbərliyinin bu qədər ciddi və kütləvi narazılıqlar qarşısında nümayiş etdirdiyi mütləq sükut, əslində idarəetmənin iflic olduğunun və həkim əməyinə verilən “dəyərin” acınacaqlı göstəricisidir.

Necə ola bilər ki, qanunvericiliklə 20 gün ərzində ödənilməli olan bonuslar 6-7 ay keçməsinə baxmayaraq hələ də ünvanına çatmır? Bu, sadəcə bürokratik ləngimə deyil, bu, birbaşa həkimin çörəyinə və alın tərinə edilən təcavüzdür. Agentliyin rəhbərliyi hansı məntiqlə sentyabr ayında onlarla ağır əməliyyat keçirmiş cərrahın, gecə-gündüz növbədə duran terapevtin qazandığı vəsaiti fevral ayına qədər “dondurulmuş” vəziyyətdə saxlayır?

Bu müddət ərzində inflyasiyanın həkimin cibindən apardığı pullar, mənəvi sarsıntı və işə olan həvəsin ölməsi Agentlik rəhbərliyini zərrə qədər də narahat etmirmi? Stullarında əyləşib statistik rəqəmlərlə hesabat verənlər anlamalıdırlar ki, həkimləri bu cür “incitmək” dövlət səhiyyəsinin fundamentini sarsıdır. Belə bir özbaşınalıq fonunda hansı keyfiyyətli xidmətdən, hansı islahatdan danışmaq olar? Həkimləri qəsdən çıxılmaz vəziyyətə salmaq, onları özəl klinikalara və ya xaricə mühacirət etməyə vadar etmək dövlət maraqlarına xəyanətdir. Professional kadrların ölkədən qaçmasına səbəb olan bu idarəetmə tərzi, əslində xəstəxanaları peşəkarlardan təmizləyib “boş binalara” çevirmək siyasətidir.

Məsələnin ən rəzil tərəfi isə ödənişlərin gecikdirilməsi nəticəsində həkimlərin qarşılaşdığı maliyyə tələsidir. Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan hüquqşünas Natiq Ələsgərov bildirib ki, əmək münasibətlərində işçiyə məxsus ödənişlərin vaxtında verilməsi qanunvericiliklə birbaşa tənzimlənir.

Onun sözlərinə görə, Əmək Məcəlləsinə əsasən işçinin əmək fəaliyyəti nəticəsində qazandığı bütün ödənişlər – əməkhaqqı, mükafat və ya stimullaşdırıcı bonuslar – müəyyən edilmiş müddətdə ödənilməlidir:

“Əgər bu ödənişlər daxili normativ aktlarla və ya müqavilə şərtləri ilə nəzərdə tutulubsa, onların aylarla gecikdirilməsi hüquqi baxımdan mübahisəli vəziyyət yarada bilər. Əmək qanunvericiliyinə görə işçinin əməyinə görə əldə etdiyi vəsaitin vaxtında ödənilməsi işəgötürənin birbaşa öhdəliyidir. Əgər hər hansı əlavə ödəniş və ya bonus sistemi mövcuddursa və bu ödənişlərin verilmə müddəti müəyyən olunubsa, həmin müddətlərin pozulması əmək hüquqlarının pozulması kimi qiymətləndirilə bilər. Belə hallarda işçilər müvafiq qaydada məhkəməyə və ya nəzarət orqanlarına müraciət edərək hüquqlarının bərpasını tələb edə bilərlər”.

Hüquqşünas qeyd edir ki, dövlət tibb müəssisələrində çalışan həkimlərin əmək münasibətləri də ümumi əmək qanunvericiliyinə tabedir və ödəniş mexanizmlərinin şəffaf və vaxtında həyata keçirilməsi hüquqi baxımdan vacib şərtlərdən biridir:

“Əks halda, uzunmüddətli gecikmələr həm hüquqi mübahisələrə, həm də səhiyyə sistemində çalışan mütəxəssislərin sosial vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən, yaranmış vəziyyətin səbəblərinin izah olunması və ödəniş mexanizmlərinin aydınlaşdırılması həkimlər arasında yaranan narazılıqların aradan qaldırılması baxımından mühüm hesab olunur”.